Kanker en gestremdheid: wat versorgers moet weet Cancer and disability: what caregivers need to know
Vereniging vir Persone met Gestremdhede (APD) Oudtshoorn doen 'n beroep op versorgers om persone met gestremdhede — mans sowel as vrouens — na die gesondheidsentrums te vergesel vir die nodige ondersoeke. The Association for Persons with Disabilities (APD) Oudtshoorn is calling on caregivers to accompany people with disabilities — men as well as women — to health centres for the necessary check-ups.
Deur Serina C., Vereniging vir Persone met Gestremdhede (APD) Oudtshoorn. By Serina C., Association for Persons with Disabilities (APD) Oudtshoorn.
Kanker kan 'n groot fisiese, emosionele en praktiese impak op persone met gestremdhede hê. Die effek verskil volgens die persoon se tipe gestremdheid, algemene gesondheid, die soort kanker en die behandeling. Cancer can have a major physical, emotional and practical impact on people with disabilities. The effect varies according to the person's type of disability, general health, the type of cancer and the treatment.
Fisiese uitdagings: Kanker en behandelings soos chemoterapie, bestraling en chirurgie kan moegheid, pyn, swakheid, naarheid en verminderde mobiliteit veroorsaak. Dit kan bestaande gestremdhede moeiliker maak om te bestuur. Physical challenges: Cancer and treatments such as chemotherapy, radiation and surgery can cause fatigue, pain, weakness, nausea and reduced mobility. This can make existing disabilities harder to manage.
Kommunikasie: Persone met gehoor-, spraak-, intellektuele of kognitiewe gestremdhede kan ekstra ondersteuning nodig hê om simptome te verduidelik en mediese inligting te verstaan. Communication: People with hearing, speech, intellectual or cognitive disabilities may need extra support to explain symptoms and understand medical information.
Toegang tot gesondheidsorg: Vervoer, ontoeganklike geboue, ondersoektoerusting en lang wagtye kan dit moeiliker maak om kankerondersoeke en behandeling te ontvang. Access to healthcare: Transport, inaccessible buildings, examination equipment and long waiting times can make it harder to receive cancer screening and treatment.
Emosionele impak: 'n Kankerdiagnose kan angs, vrees, depressie, isolasie en verlies aan selfvertroue veroorsaak — veral wanneer die persoon reeds met ander lewensuitdagings saamleef. Emotional impact: A cancer diagnosis can cause anxiety, fear, depression, isolation and loss of confidence — especially when the person already lives with other life challenges.
Afhanklikheid van ander: 'n Persoon kan tydelik meer hulp nodig hê met persoonlike versorging, mobiliteit, huishoudelike take of medikasie. Dependence on others: A person may temporarily need more help with personal care, mobility, household tasks or medication.
Finansiële impak: Behandeling, vervoer, mediese uitgawes en moontlike verlies aan inkomste kan finansiële druk veroorsaak. Financial impact: Treatment, transport, medical expenses and possible loss of income can cause financial strain.
Ondersteuning: Familie, versorgers, maatskaplike werkers, sielkundiges en toeganklike gesondheidsdienste kan 'n belangrike rol speel. Dit is belangrik dat persone met gestremdhede dieselfde toegang tot kanker-sifting, diagnose, behandeling en ondersteuning as ander mense het, met redelike aanpassings waar nodig. Support: Family, caregivers, social workers, psychologists and accessible health services can play an important role. It is important that people with disabilities have the same access to cancer screening, diagnosis, treatment and support as other people, with reasonable adjustments where needed.
Wat moet versorgers weet? Die persoon se bestaande gestremdheid en die gevolge van kankerbehandeling kan mekaar beïnvloed. Die persoon het dus moontlik meer ondersteuning nodig as voorheen. What should caregivers know? The person's existing disability and the effects of cancer treatment can influence each other. The person may therefore need more support than before.
Ken die persoon se normale toestand. Weet hoe die persoon gewoonlik beweeg, kommunikeer, eet en slaap — dit maak nuwe veranderinge makliker om raak te sien. Know the person's normal state. Know how the person usually moves, communicates, eats and sleeps — this makes new changes easier to notice.
Let op veranderinge in simptome. Toenemende pyn, moegheid, swakheid, naarheid, gewigs- of eetlusverlies, of veranderinge in gedrag. Meld nuwe of ernstige simptome aan die verpleegkundige of dokter. Watch for changes in symptoms. Increasing pain, fatigue, weakness, nausea, weight or appetite loss, or changes in behaviour. Report new or serious symptoms to the nurse or doctor.
Help met medikasie. Hou rekord van medikasie en dosisse, let op moontlike newe-effekte en moenie medikasie verander of stop sonder mediese advies nie. Help with medication. Keep a record of medication and dosages, watch for possible side effects, and don't change or stop medication without medical advice.
Ondersteun kommunikasie. Gee genoeg tyd, gebruik die persoon se voorkeurmetode (gebare, skrif, prente, tegnologie of 'n tolk) en moenie namens die persoon besluit as hulle self kan deelneem nie. Support communication. Allow enough time, use the person's preferred method (gestures, writing, pictures, technology or an interpreter) and don't decide on the person's behalf when they can take part themselves.
Handhaaf waardigheid en onafhanklikheid. Laat die persoon self doen wat hy of sy nog kan, vra voordat jy help, en respekteer privaatheid, keuses en waardigheid. Maintain dignity and independence. Let the person do what they can still do themselves, ask before helping, and respect privacy, choices and dignity.
Wees bewus van mobiliteitsprobleme. Kanker en behandeling kan swakheid en moegheid vererger. Help om val te voorkom en gebruik rolstoele, stokke of ander hulpmiddels korrek. Be aware of mobility problems. Cancer and treatment can worsen weakness and fatigue. Help prevent falls and use wheelchairs, canes or other aids correctly.
Let op voeding en vloeistowwe. Behandeling kan eetlus, smaak en sluk beïnvloed. Maak seker die persoon kry voldoende vloeistowwe en voeding volgens die gesondheidswerker se aanbevelings. Watch nutrition and fluids. Treatment can affect appetite, taste and swallowing. Make sure the person gets enough fluids and nutrition according to the health worker's recommendations.
Gee emosionele ondersteuning. Luister sonder om gevoelens weg te praat — angs, hartseer, frustrasie en vrees is moontlik. Moedig ondersteuning deur familie, 'n sielkundige, maatskaplike werker of ondersteuningsgroep aan. Give emotional support. Listen without talking feelings away — anxiety, sadness, frustration and fear are possible. Encourage support from family, a psychologist, social worker or support group.
Maak gesondheidsorg toeganklik. Maak seker die persoon kan fisies by die kliniek of hospitaal uitkom, reël vervoer, 'n tolk of kommunikasie-ondersteuning, en neem 'n lys van medikasie en mediese inligting na afsprake. Make healthcare accessible. Make sure the person can physically get to the clinic or hospital, arrange transport, an interpreter or communication support, and bring a list of medication and medical information to appointments.
Ken die gevaartekens: kontak die mediese span dringend by byvoorbeeld ernstige asemhalingsprobleme, onbeheersbare pyn, verwarring, ernstige bloeding, aanhoudende braking of 'n skielike ernstige verswakking. Know the danger signs: contact the medical team urgently for, for example, serious breathing problems, uncontrollable pain, confusion, serious bleeding, persistent vomiting or a sudden serious deterioration.
Die belangrikste beginsel: die versorger moet die persoon ondersteun sonder om hul onafhanklikheid weg te neem. Behandel die persoon eerstens as 'n mens met eie keuses, behoeftes en waardigheid — nie net as iemand met 'n gestremdheid en kanker nie. The most important principle: the caregiver must support the person without taking away their independence. Treat the person first as a human being with their own choices, needs and dignity — not just as someone with a disability and cancer.
Wil jou besigheid soos die advertensies in hierdie uitgawe verskyn? Brokkies bereik lesers regoor Oudtshoorn, elke uitgawe. Kontak ons vir pryse en beskikbare spasies. Want your business to appear like the ads in this edition? Brokkies reaches readers across Oudtshoorn, every edition. Contact us for pricing and available slots.
Adverteer in Brokkies ↗ Advertise in Brokkies ↗Deel Hierdie Storie Share This Story
Lees die volledige uitgawe ↗ Read the full edition ↗Skrywer, ontwerp & samestelling van Brokkies: Writer, design & compilation of Brokkies: Wayne Maarman
In Vennootskap Met In Partnership With